Slobodan
26-11-2018
0

Dr Stipan Matijević je rođen 19. jula 1872. godine u Subotici, gde je završio osnovnu i srednju školu. Pravne nauke je završio u Budimpešti gde je odbranio doktorsku disertaciju. Od 1895. godine uključuje se u društveni život Subotice u kojoj daje inicijativu za osnivanje “Kola mladeži”, prvog bunjevačkog omladinskog društva u kojima je jedno od pravila bilo da se u Društvu može služiti samo narodnim jezikom. Radio je kao advokat, ali to nije bilo dovoljno za iskazivanje njegovog nacionalnog identiteta pa se zbog toga priključuje Bunjevačko-srpskom odboru koji će inicirati prisajedinjenje Bačke Kraljevini Srbiji.

Nakon ujedinjenja, 20. novembra 1918. godine, postaje prvi gradonačelnik Subotice. Iste godine kada je proglašen za gradonačelnika Subotice, postavljen je i za najmlađeg kraljevskog javnog beležnika i tu dužnost je obavljao do svoje smrti 1939. godine. Od trenutka kada je Subotica postala sastavni deo Kraljevine Srbije, obavljao je dužnost velikog župana Ceo svoj život se borio za ideale jugoslovenstva i svog naroda.

 

Prva manifestacija bunjevačko-srpske narodne svesti

Kroz “Kolo mladeži” se zalagao da se stvori bunjevačko-srpsko društvo, zbog čega je dr Matijević bio “žigosan” kao svesloven i neprijatelj mađarske države. “Kolo mladeži” je ipak uspelo da u aprilu 1896. godine priredi svoju jedinu zabavu. Ova zabava je bila objavljena u svoj bunjevačkoj i srpskoj štampi toga vremena. Zabava je otvorena pesmama “Ustaj, ustaj, Srbine” i “Čuj Bunjevče veso glas”, zatim je dr. Matijević održao govor koji je naglasio da ta zabava znači pronalaženje prave staze Bunjevaca i Srba, koja vodi do cilja. Ova zabava je bila prva jaka manifestacija bunjevačko-srpske narodne svesti.

Dr Stipan Matijević je bio inicijator i mnogih drugih rodoljubivih akcija. Naročito se zalagao za gostovanje Srpskog narodnog pozorišta pre svetskog rata u Subotici i učestvovao je u osnivanju Bunjevačke banke.

Za vreme Prvog svetskog rata bio je oficir i vojni sudija u Beogradu gde je nemačka i austrougarska okupatorska vojska imala svu vlast.  Kao vojni sudija, činio je velike usluge Srbima u Beogradu. Oslobađao je sve optužene Srbe redom zbog čega je postao sumnjiv pred vojnim starešinama koji su tada zatražili njegov premeštaj.

Na sednici se prvi put čuo srpsko-hrvatski jezik

Pre oslobođenja Subotice, već u oktobarskim danima 1918. godine, dr Stipan Matijević aktivno je učestvovao u nacionalnom pokretu Bunjevaca i u svim pripremama za oslobođenje koje je toliko željno iščekivao.

10. novembra 1918. godine, tri dana pre oslobođenja, u Subotici je osnovano Bunjevačko-srpsko narodno veće. Skupština, koja je bila narodni sabor većine subotičkog stanovništva, održana je u dvorištu tadašnje gostionice “Hungaria”. Ovu istorijsku skupštinu je otvorio dr Stipan Matijević koji je masi naroda objasnio cilj njenog osnivanja. Ove istorijske reči, čulo je preko 10.000 ljudi  -Po Wilsonovom načelu samoodređenja, i mi smo Bunjevci dobili pravo da se izjasnimo gde i u kojoj državi želimo da živimo. Lako je na to odgovoriti. Mi, Bunjevci, želimo da živimo u našoj narodnoj državi, gde žive Bunjevci, Srbi, Hrvati, Bosanci, Slovenci, Dalmatinci.- rekao je dr Matijević

Osnivanje Bunjevačko-srpskog narodnog veća je izazvalo veliko komešanje kod mađarske vlasti, koje su upitale dr Matijevića zbog čega to rade, on im je tada odgovorio – Bunjevci i Srbi sačinjavaju većinu stanovništva u Subotici i ovde jedino mi imamo pravo da odlučujemo.- odgovorio im je dr Matijević.

11. novembra 1918. godine, dr Stipan Matijević je kao delegat Bunjevačko-srpskog narodnog veća govorio na poslednjoj sednici mađarskog Gradskog veća. To je bio govor, prvi put na srpsko-hrvatskom jeziku, koji se do tada nije mogao čuti.

-Za savremene prilike, ova sednica je bila vrlo interesantna i značajna. Najznačajnije je bilo, po naše interese, što je dr. Stipan Matijević održao govor na srpsko-hrvatskom jeziku. Njegov govor bio je frenetičnim i dugotrajnim aplauzom propraćen od strane stotine oduševljenih omladinaca i drugih Bunjevaca i Srba koji su demonstrativno došli na ovu sednicu da manifestuju nacionalnu svest, prilikom govora dr Matijevića. Mađari su bili iznenađeni kada su Bunjevci i Srbi sa balkona počeli urnebesno klicati posle govora dr Matijevića.- napisao je Joso Šokčić u svojoj knjizi “Subotica pre i posle oslobođenja”.

 

Oslobođenje Subotice se slavilo u domu dr. Matijevića

Oslobođenje Subotice, dr Stipan Matijević je dočekao sa zanosnim oduševljenjem. Kada je srpska vojska stigla u Suboticu, dr Stipan Matijević je otvorio vrata svog doma i u podrumu kuće napravio veliki prijem u kome su se častili svi oficiri, podoficiri i vojnici. Celu noć se jelo i pilo. Častio je i građane, poznate i nepoznate, svi su bili dobrodošli u gostoljubivom domu dr Matijevića. -Sinulo je naše sunce, naša sloboda! Živela naša srpska vojska- bile su njegove reči i često puta ponovljeni usklici te večeri.

Posle oslobođenja, dr Matijević je učestvovao u mnogim manifestacijama nacionalnog i uopšte narodnog života. Bio je predsednik društva protiv revizije granica, predsednik Čehoslovačko-jugoslovenske lige, počasni i redovan član mnogih nacionalnih, kulturnih i humanitarnih društava. 1919. godine priredio je kraljevski doček oslobodiocu Subotice, Njegovom Visočanstvu Prestolonasledniku i Regentu Aleksandru koji je kasnije, u više navrata, bio gost u kući dr Matijevića dok je obavljao funkciju kraljevskog javnog beležnika.

Napisao je čitav niz članaka, eseja i studija u raznim časopisima, izdao je razne edicije nacionalnog karaktera i materijalno je pomogao svaku rodoljubivu akciju.

Za svoje velike zasluge odlikovan je visokim ordenima Svetog Save III reda, Jugoslovenske krune IV reda i Belog orla V reda.

Delo i misao dr Stipana Matijevića je sačuvano od zaborava

Dr Stipan Matijević umro je 31. maja 1939. godine. Njegova smrt je, kako je tada pisao list “Neven”, ucvilela celu bunjevštinu i ceo grad Suboticu. Pored njegovog odra, u vestibilu Gradske kuće, prolazili su Subotičani odajući poštu jednom od najuglednijih građana Subotice. Velika povorka ga je pratila do “večne kuće”.

U staroj kući, u ulici Petra Drapšina, koju je za dr Stipana Matijevića projektovao Titus Mačković, na dnu starih komoda, još uvek se čuvaju svi spisi dr Matijevića. Njegova deca, sin Lazar i ćerke Magdalena, Suzana, Kristina i Olga su njegovo delo i misao sačuvali i preneli na svoje potomke koji, i danas, verno čuvaju uspomenu na svog slavnog predka. 

 

L. Marjanov


Komentari

Napravi Nalog



Prijavi se